شاهد وقايع بسيارى از تاريخ اين سرزمين بداند . « 86 » بنابر نقل گريشمن سرخس در چهار راه اقوام قرار گرفته بود . « 87 » ابن فضلان كه در سال 309 هجرى از سرخس ديدن كرده ، اين شهر را با اهميت توصيف كرده است . « 88 » آثار تاريخى سرخس سرخس داراى بناهاى تاريخى و قديمى است كه ذكر آن در اينجا بىمناسبت نخواهد بود . اين آثار عبارتند از : مقبرهء لقمان بابا كه از آثار دورهء سلجوقيان است . و ديگر رباط شرف كه منزلگاه قديمى اين رباط « اوكينه » يا « آبگينه » است . بارويى قديمى به جا مانده از دوران قاجاريه نيز در سرخس وجود دارد كه معروف به « قلعهء ناصرى » است . « 89 » ورود امام رضا عليه السّلام به سرخس و ماجراى زندانى شدن آن حضرت عليه السّلام يكى از نشانه‌هاى پذيرش تحميلى ولايتعهدى از سوى امام عليه السّلام حادثهء حبس و زندانى شدن آن حضرت عليه السّلام در سرخس است . متأسفانه منابع اوّليه اطّلاعات كافى در مورد چگونگى حبس امام عليه السّلام در سرخس نداده‌اند و اين موضوع كمتر مورد اظهار نظر گذشتگان قرار گرفته و در تذكره‌هاى اخير نيز در اين باره مطلبى نيافتم تا بر اطلاعات اوليه چيزى بيفزايم . در مجموع - چنان كه در گذشته نيز اشاره شد - حضرت در هر فرصت مناسب به افشاى ماهيّت حكومت عباسى و پذيرش تحميلى ولايتعهدى خود و مسافرتش به سمت مرو مىپرداخت . واقعه‌اى كه در نيشابور روى داد بىشك واقعهء ناخوشايندى براى دستگاه حكومتى به خصوص عبّاسيان متعصّب به شمار مىآمد ، چرا كه به رغم تلاش مأمون در انتخاب مسير حركت ، هنگامى كه حضرت به نيشابور رسيد با استقبال بىسابقه‌اى مواجه شد و

--> ( 86 ) - عباس سعيدى ، سرخس ديروز و امروز ، ص 5 - 4 . ( 87 ) - همان ، ص 4 . ر . ك . به : گريشمن ، ايران از آغاز تا اسلام ، ص 60 . ( 88 ) - احمد بن فضلان ، سفرنامهء ابن فضلان ، ص 3 - 62 . ( 89 ) - عباس سعيدى ، سرخس ديروز و امروز ، ص 20 - 13 ، 19 ، 6 - 35 .